Je kunt Het zenuwstelsel onderverdeling in hun verschillende delen en functies:

Het animale zenuwstelsel: Dit deel heeft vooral als functie het besturen van de willekeurige verrichtingen van het lichaam, dat zijn dus de activiteiten die onder invloed van de wil ontstaan. Als je aan je neus wilt krabben en je hand naar je neus brengt. Of je eens lekker een stukje wilt gaan rennen en je benen dat ook daadwerkelijk gaan doen.

Het autonome of vegetatieve zenuwstelsel: Dit deel regelt de functies die buiten de ‘wil’ en meestal ook buiten het bewustzijn om gebeuren en werkt nauw samen met het hormonenstelsel. Het autonome zenuwstelsel bestaat dan weer uit twee onderdelen, die aan elkaar tegengestelde werking hebben. Het eerste onderdeel wordt het (ortho)sympathische zenuwstelsel genoemd, een gedeelte dat actief is wanneer ook het organisme actief is. Het andere deel, het parasympathische zenuwstelsel, heeft een aan het voorgaande deel juist tegenovergestelde werking. In het algemeen zorgt het parasympathische zenuwstelsel voor de restauratie van het lichaam. Het is actief wanneer het organisme rust, en in deze situatie wordt ook de verbruikte energie weer aangevuld.

Afb. 028 - Het zenuwstelsel

Bij een ritje in de achtbaan is vooral het orthosympatische deel van het zenuwstelsel actief. Dit deel zorgt voor een ‘actieve’houding van het lichaam. Dit houdt in dat het orthosympatische gedeelte er voor zorgt dat alle processen die voor bijvoorbeeld herstel, vertering en verdere ‘verzorging’ van het lichaam worden geremd of helemaal gestopt worden. Uitwerkingen hiervan zijn bijvoorbeeld: remming van maagsapafscheiding en ontspanning van urineblaas. Processen en handelingen die zorgen voor een hogere alertheid van het lichaam worden nu extra gestimuleerd: (bijvoorbeeld) verhoging van hartfrequentie, verhoging ademfrequentie, verwijding vertakking van de bronchiën en stimuleren afgifte van glucose door de lever.

Deze processen komen niet zomaar opgang. Om duidelijk te maken hoe het lichaam reageert, moeten we eerst naar het begin van het centrale zenuwstelsel: de grote hersenen (cerebrum). Aan de onderkant van de grote hersenen zit namelijk de hersenstam.

Afb. 029 - De Hersenstam

De hersenstam verbindt de hersenen met het ruggenmerg. In de hersenstam zitten de centra die vitale functies besturen, dus het centrum van het autonome zenuwstelsel. Hier worden bijvoorbeeld de bloeddruk, de hartfrequentie, de spierspanning van de vaatwanden en de controle over ademhaling en lichaamstemperatuur in stand gehouden. Het bewustzijn wordt geregeld door de reticulaire formatie: Dit is een soort netvormige kern van onderling sterk verbonden zenuwcellen die voor een groot deel in de hersenstam ligt en daar het bewustzijn regelt en ook een belangrijke rol speelt bij de regeling van de slaap. De hersenstam bevat het verlengde merg (medulla oblongata) en gaat aan de onderzijde over in het ruggenmerg. Verder bestaat de hersenstam uit de thalamus en de hypothalamus. Onderaan de hypothalamus bevindt zich nog een klein hersenaanhangsel, de hypofyse, dat voor een groot deel wordt bestuurd door de hypothalamus.