Achtbanen kunnen allerlei verschillende manoeuvres maken en zullen daarom ook aan strenge veiligheidseisen moeten voldoen. Eén van de allerbelangrijkste veiligheidssystemen is dan ook het volgende: een trein van een stalen achtbaan zou nooit kunnen ontsporen. De trein kan dus alléén naar voren (of naar achteren), dus níet van links en naar rechts, of van boven en naar onder. De trein zal het spoor áltijd blijven volgen.

De achtbaantrein
Een achtbaantrein bestaat uit verschillende onderdelen. Aan elkaar geschakelde, zeer stevige, onderstellen en zogenaamde ‘coaches’. Coaches zijn ‘bakken’ waar de mensen in plaats nemen; meestal vier mensen per coach: in twee rijen van twee. Omdat de trein zich door bochten, loopings en allerlei andere elementen moet manoeuvreren, moet de trein uitgerust worden met verschillende draaipunten. Verticale draaipunten voor bochten naar links en rechts, horizontale draaipunten voor heuvels (omhoog en naar beneden) en draaipunten in de lengte van de trein, voor ‘gebankte’ bochten te kunnen maken.

De lifthill
Om de trein een bepaalde hoeveelheid zwaarte-energie te geven wordt deze door de lifthill omhoog getrokken. Eenmaal boven ontkoppelt de trein van de ketting van de lifthill en stort vervolgens naar beneden (de zwaarte-energie wordt dan omgezet naar kinetische energie).

Anti roll-back
Het kan nog wel eens gebeuren dat een trein stil komt te staan op de lifthill. Dit kan zijn omdat er een storing is opgetreden of omdat de noodstop is ingeduwd. Het zou in theorie ook voor kunnen komen dat de ketting knapt, net als het treintje opgetakeld wordt. De trein zou dan recht naar onder rijden, door krappe bochten en recht in het station, waar mogelijk alweer een nieuwe trein staat te wachten. Dit zou dodelijke gevolgen kunnen hebben. Daarom is er op de achtbaan een zogenaamd anti roll-back systeem aangebracht. De naam zegt het al; de trein kan niet achteruit rijden. Een veiligheidspal valt over een soort trap: het bekende klik-klik-klik geluid. De veiligheidspal houdt de trein tegen als er iets mis gaat.

Andere mogelijkheden dan een lifthill
Er zijn achtbanen waarbij de achtbaantrein wordt gelanceerd. Dit kan op verschillende manieren, namelijk: door middel van magneten, door middel van luchtdruk en door middel van een vliegwiel.

Afschieten van de trein door middel van magneten
Een van de achtbanen die wordt gelanceerd door middel van magneten is Superman the Ride in Six Flags Holland. De lanceerbaan bestaat uit tientallen magneten en de trein heeft een ijzeren kop. Doordat de magneten van polen steeds wisselen (in een goed ritme), krijgt de trein steeds meer snelheid en wordt afgevuurd.

Afb. 004 - lancering door middel van magneten

In afb. 004 zijn de groene blokjes de magneten. De magneten hebben een pluspool en een minpool. Doordat deze in een goed ritme van polen wisselen wordt de trein door de magneten voor de trein aangetrokken en de magneten achter de trein afgestoten.

Afschieten van de trein door middel van luchtdruk
Ook zijn er sinds kort achtbanen die door middel van luchtdruk worden afgeschoten. Er is een grote tank, met aan de ene kant een lage luchtdruk (lichtblauwe gedeelte in afb. 005) en aan de andere kant een hoge luchtdruk (donkerblauwe gedeelte in afb. 005). Door aan de kant van de hoge druk lucht toe te voeren onder hoge druk (bij de pijl in afb. 005), verplaatst de cilinder die tussen het hoge- en het lagedruk gedeelte zit zich in de richting van de lage druk. De cilinder zit ook vast aan een kabel, die op zijn beurt weer bevestigd is aan de trein. Als de cilinder dus naar links verschuift verschuift de kabel mee. Omdat de cilinder aan die kabel zit, die vastgekoppeld is aan de trein, komt de trein in beweging en wordt afgeschoten. Dit is weergegeven in afb. 005.

Afb. 005 - lancering door middel van luchtdruk

Afschieten van de trein door middel van een vliegwiel
De oudste methode om achtbaantreinen af te vuren is door middel van een vliegwiel. Een kabel die op een rol vast zit, is vastgegrepen op het treintje (met een grijpmechanisme). Er is ook een vliegwiel, wat continue staat te draaien. Als nu de as van het vliegwiel op de as van de rol wordt gezet, komt ook de rol in beweging. De rol draait, dus wordt de kabel aangetrokken en opgewikkeld. Zo komt de trein in beweging. (zie afb. 006)

Afb. 006 - lancering door middel van een vliegwiel met behulp van een electromotor

Remmen op luchtdruk
Om de achtbaantrein na een ritje weer tot stilstand te brengen moeten er remmen op het einde van de baan worden bevestigd. Het remmen kan ook weer op verschillende manieren gebeuren. De meest gebruikte manier is te remmen op luchtdruk. Er bevinden zich remblokken in de baan en remvinnen onder de trein.

De remblokken werken op luchtdruk. Als er geen lucht wordt toegevoerd staan de remblokken (de remmen dus) dicht. Dit is gedaan, omdat er een kans bestaat dat de stroom uitvalt en het hele besturingssysteem van de achtbaan uitvalt. Dat kan natuurlijk gebeuren terwijl er nog een treintje in de baan zit. Omdat de remmen op het einde van de baan dicht staan, remt het treintje en komt veilig tot stilstand. Zo gebeuren er geen ongelukken. Als het treintje weer verder moet rijden, wordt de luchtdruk opgevoerd en springen de remmen open.

Remmen op magneten
Voor het remmen van de achtbaantrein worden er steeds vaker magneten gebruikt. Deze magneten zijn permanent en het principe ziet er eigelijk uit zoals het bovenaanzicht van de remmen op luchtdruk. Alleen zijn nu de remblokken vervangen door permanente magneten, die – als de trein stil staat – weer uit elkaar kunnen worden geschoven, zodat de trein weer verder rolt.